ಭಾರತದ_ನದಿಗಳು

🏞️ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಕೈಪಿಡಿ 🏞️

⭐ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು (Himalayan Rivers)

🔹 1. ಸಿಂಧೂ ನದಿ (Indus River)

ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ	ಮಾನಸ ಸರೋವರದ ಬಳಿಯ ಬೋಖರ್ ಚು ಗ್ಲೇಸಿಯರ್, ಟಿಬೆಟ್ (ಚೀನಾ)
ಸೇರುವ ಪ್ರದೇಶ	ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ (ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕರಾಚಿ ಬಳಿ)
ಹರಿಯುವ ಜಾಗ	ಟಿಬೆಟ್, ಭಾರತ (ಲಡಾಖ್, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ) ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ
ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳು	ಝಸ್ಕಾರ್, ಝೀಲಂ, ಚೆನಾಬ್, ರವಿ, ಬಿಯಾಸ್, ಸಟ್ಲೇಜ್ (ಭಾರತದಲ್ಲಿ); ಶ್ಯೋಕ್, ಗಿಲ್ಗಿಟ್, ಕಾಬೂಲ್ (ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ)
ಪ್ರಮುಖ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು	ತರಬೇಲಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮಂಗ್ಲಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು (ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ), ನಿಮೋ ಬಾಜ್ಗೋ ಯೋಜನೆ (ಭಾರತ)
ವಿಶೇಷತೆಗಳು	ಟಿಬೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯನ್ನು 'ಸಿಂಘೆ ಕಂಬನ್' (ಸಿಂಹದ ಮುಖ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅತಿ ಉದ್ದವಾದ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನದಿಯಾಗಿದೆ.

🔹 2. ಗಂಗಾ ನದಿ (Ganga River)

ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ	ಗಂಗೋತ್ರಿ ಗ್ಲೇಸಿಯರ್ (ಭಾಗೀರಥಿ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ), ಉತ್ತರಾಖಂಡ
ಸೇರುವ ಪ್ರದೇಶ	ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ (ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಾ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ)
ಹರಿಯುವ ರಾಜ್ಯಗಳು	ಉತ್ತರಾಖಂಡ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ, ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ
ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳು	ಯಮುನಾ, ಸೋನ್, ದಾಮೋದರ್, ಪುನ್‌ಪುನ್ (ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ); ರಾಮಗಂಗಾ, ಗೋಮತಿ, ಘಾಘ್ರಾ, ಗಂಡಕ್, ಕೋಸಿ (ಉತ್ತರದಿಂದ)
ಪ್ರಮುಖ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು	ತೆಹ್ರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು (ಭಾಗೀರಥಿ ನದಿಗೆ), ಫರಕ್ಕಾ ಬ್ಯಾರೇಜ್ (ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಗಂಗಾ ನದಿಗೆ), ಬಾನಸಾಗರ್ (ಸೋನ್ ನದಿಗೆ)
ಉದ್ಯಾನಗಳು	ಜಿಮ್ ಕಾರ್ಬೆಟ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ (ರಾಮಗಂಗಾ ಉಪನದಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ)
ವಿಶೇಷತೆಗಳು	2,525 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ಪವಿತ್ರ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನದೀಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಾದ 'ಸುಂದರಬನ್ಸ್' ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಕೋಸಿ ನದಿಯನ್ನು 'ಬಿಹಾರದ ಕಣ್ಣೀರಿನ ನದಿ' ಎಂದೂ, ದಾಮೋದರ್ ನದಿಯನ್ನು 'ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಕಣ್ಣೀರಿನ ನದಿ' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

🔹 3. ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ (Brahmaputra River)

ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ	ಮಾನಸ ಸರೋವರದ ಬಳಿಯ ಚೆಮಯಂಗ್ ಡಂಗ್ ಗ್ಲೇಸಿಯರ್, ಟಿಬೆಟ್
ಸೇರುವ ಪ್ರದೇಶ	ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ (ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಜಮುನಾ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹರಿದು)
ಹರಿಯುವ ರಾಜ್ಯಗಳು	ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂ
ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳು	ದಿಬಾಂಗ್, ಲೋಹಿತ್, ಧನಶ್ರೀ, ಸುಬನ್ಸಿರಿ, ಕಾಮೆಂಗ್, ಮಾನಸ್, ತೀಸ್ತಾ, ಕೊಪಿಲಿ
ಉದ್ಯಾನಗಳು	ಕಾಜಿರಂಗಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ (ಅಸ್ಸಾಂ - ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ)
ವಿಶೇಷತೆಗಳು	ಟಿಬೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ 'ತ್ಸಾಂಗ್ ಪೋ' (ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವವಳು) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದು ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಕಣ್ಣೀರಿನ ನದಿಯೂ ಹೌದು. ಭಾರತವನ್ನು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ 'ಡಿಹಾಂಗ್ ಕಂದರದ' (Dihang Gorge) ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯದ ಕಣ್ಣೀರಿನ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನದಿ ದ್ವೀಪವಾದ 'ಮಜೂಲಿ' (Majuli) ದ್ವೀಪವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.

🔹 4. ಯಮುನಾ ನದಿ (Yamuna River)

ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ	ಯಮುನೋತ್ರಿ ಗ್ಲೇಸಿಯರ್ (ಬಂದರ್‌ಪಂಚ್ ಶ್ರೇಣಿ), ಉತ್ತರಾಖಂಡ
ಸೇರುವ ಪ್ರದೇಶ	ಪ್ರಯಾಗ್‌ರಾಜ್ (ಅಲಹಾಬಾದ್) ನಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ (ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮ)
ಹರಿಯುವ ರಾಜ್ಯಗಳು	ಉತ್ತರಾಖಂಡ, ಹರಿಯಾಣ, ದೆಹಲಿ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ
ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳು	ಚಂಬಲ್, ಸಿಂಧ್, ಬೇತ್ವಾ, ಕೆನ್, ಟೋನ್ಸ್, ಹಿಂದೋನ್
ಪ್ರಮುಖ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು	ಗಾಂಧಿಸಾಗರ ಮತ್ತು ರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪ್ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು (ಯಮುನಾ ಉಪನದಿಯಾದ ಚಂಬಲ್ ನದಿಗೆ ಇವೆ)
ಉದ್ಯಾನಗಳು	ಪನ್ನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ (ಇದರ ಉಪನದಿಯಾದ ಕೆನ್ ನದಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ)
ವಿಶೇಷತೆಗಳು	ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ (ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿ).

🔹 5. ಸಬರಮತಿ ನದಿ (Sabarmati River)

ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ	ಅರಾವಳಿ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಉದಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ, ರಾಜಸ್ಥಾನ
ಸೇರುವ ಪ್ರದೇಶ	ಖಂಬಾತ್ ಕೊಲ್ಲಿ, ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ (ಗುಜರಾತ್)
ಹರಿಯುವ ರಾಜ್ಯಗಳು	ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್
ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳು	ವಕಾಲ, ಸೇಯ್, ಹರ್ನಾವ್, ಹಾತ್ಮತಿ, ವಾತ್ರಕ್
ಪ್ರಮುಖ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು	ಧರೋಯಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು (Dharoi Dam)
ವಿಶೇಷತೆಗಳು	ಗುಜರಾತ್‌ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ನಗರಿ ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಈ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಬರಮತಿ ಆಶ್ರಮ ಇಲ್ಲೇ ಇದೆ.

⭐ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು (Peninsular Rivers)

🔸 1. ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ (Krishna River - ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿ)

ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ	ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ (ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು), ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
ಸೇರುವ ಪ್ರದೇಶ	ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ (ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಹಂಸಲದೀವಿ ಬಳಿ)
ಹರಿಯುವ ರಾಜ್ಯಗಳು	ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ, ತೆಲಂಗಾಣ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ
ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳು	ಘಟಪ್ರಭಾ, ಮಲಪ್ರಭಾ, ತುಂಗಭದ್ರ, ಭೀಮಾ, ಕೊಯ್ನಾ, ವರ್ಣಾ, ಪಂಚಗಂಗಾ, ದೂದ್‌ಗಂಗಾ, ಮುಸಿ, ದೋಣಿ
ಪ್ರಮುಖ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು	ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು (ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಗರ), ನಾರಾಯಣಪುರ ಅಣೆಕಟ್ಟು (ಕರ್ನಾಟಕ); ಶ್ರೀಶೈಲಂ ಮತ್ತು ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು (ಆಂಧ್ರ/ತೆಲಂಗಾಣ)
ವಿಶೇಷತೆಗಳು	ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಉದ್ದವಾದ ನದಿಯಾಗಿದೆ (ಗೋದಾವರಿ ಮೊದಲನೆಯದು). ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಗರವು ಇದರ ಉಪನದಿಯಾದ ಮುಸಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿದೆ.

🔸 2. ನರ್ಮದಾ ನದಿ (Narmada River - ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿ)

ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ	ಅಮರಕಂಟಕ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ
ಸೇರುವ ಪ್ರದೇಶ	ಭರೂಚ್ ಬಳಿ ಖಂಬಾತ್ ಕೊಲ್ಲಿ, ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ (ಗುಜರಾತ್)
ಹರಿಯುವ ರಾಜ್ಯಗಳು	مಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗುಜರಾತ್
ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳು	ಹಿರನ್, ಬರ್ನಾ, ತವಾ, ಶೇರ್, ಶಕ್ಕರ್, ದುಧಿ
ಪ್ರಮುಖ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು	ಸರ್ದಾರ್ ಸರೋವರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು (ಗುಜರಾತ್), ಇಂದಿರಾ ಸಾಗರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ (ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ)
ಉದ್ಯಾನಗಳು	ಕನ್ಹಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಸಾತ್ಪುರ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಈ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ.
ವಿಶೇಷತೆಗಳು	ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುವ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ನದಿಯಾಗಿದೆ (ಸೀಳು ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ). ಈ ನದಿಯನ್ನು 'ರೇವಾ' ನದಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದೆ. ಜಬಲ್‌ಪುರ್ ಬಳಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ಧುಆಂಧಾರ್' ಜಲಪಾತವನ್ನು (ಮಾರ್ಬಲ್ ರಾಕ್ಸ್) ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.