ಪ್ರಮುಖ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಸ್ಥಾಪಕರು

📜 ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಕರು 📜

✴️ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಾಜ

ಸ್ಥಾಪಕರು	ರಾಜಾ ರಾಮ್ ಮೋಹನ್ ರಾಯ್
ಸ್ಥಾಪನೆ / ವರ್ಷ	1828
ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಗಳು & ಇತಿಹಾಸ	1814 ರಲ್ಲಿ ರಾಜಾ ರಾಮ್ ಮೋಹನ್ ರಾಯ್ ಅವರು 'ಆತ್ಮೀಯ ಸಭಾ' ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1819 ರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮೀಯ ಸಭಾ ಸ್ಥಗಿತವಾಯಿತು, ನಂತರ 1828 ರಲ್ಲಿ 'ಬ್ರಹ್ಮ ಸಭಾ' ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1829 ರಲ್ಲಿ ಇದು 'ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಾಜ' ಎಂದು ಮರು ನಾಮಕರಣಗೊಂಡಿತು. ಸತಿ ಪದ್ಧತಿ, ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ‌, ಮೂರ್ತಿ ಪೂಜೆ, ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ, ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ತರಹದ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಾಜ ವಿರೋಧಿಸಿತು. ಸತಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲಗೊಳಿಸಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕೋರಿದರು. ಇವರ ಹೋರಾಟದ ಫಲವಾಗಿ ಅಂದಿನ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ವಿಲಿಯಂ ಬೆಂಟಿಂಕ್ ಸತಿ ಪದ್ಧತಿಯು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು. ವಿಧವಾ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. 'ಸಂವಾದ ಕೌಮುದಿ' ಪತ್ರಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಿ ಅದರ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು. ಇವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ವೇದಾಂತ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

✴️ ಸತ್ಯಶೋಧಕ ಸಮಾಜ

ಸ್ಥಾಪಕರು	ಮಹಾತ್ಮ ಜ್ಯೋತಿಬಾ ಪುಲೆ
ಸ್ಥಾಪನೆ / ವರ್ಷ	1873
ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಗಳು & ಇತಿಹಾಸ	ಇದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಚಳುವಳಿಯಾಗಿದೆ. ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಅನಾಥರಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿಧವೆಯರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದರು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದ್ದ ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿಯನ್ನು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದರು. ಶೋಷಣೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಲು 'ಗುಲಾಮಗಿರಿ' ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲಕಿಯರ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1863 ರಲ್ಲಿ ಬಾಲ ವಿಧವೆಯರ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪುನರ್ ವಸತಿ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ತೆರೆದರು. ಮಹಾತ್ಮ ಜ್ಯೋತಿಬಾ ಪುಲೆಯವರು ಡಾ. ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ತಾತ್ವಿಕ ಗುರುವಾಗಿದ್ದರು.

✴️ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಾಜ

ಸ್ಥಾಪಕರು	ಆತ್ಮರಾಮ್ ಪಾಂಡುರಂಗ
ಸ್ಥಾಪನೆ / ವರ್ಷ	1867
ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಗಳು & ಇತಿಹಾಸ	ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವಿಧವಾ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ನಿರ್ಗತಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನಾಥರಿಗೆ ಆಸರೆಯಾಗಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ವಿಧವೆಯರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಉಚಿತ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದರು.

✴️ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ

ಸ್ಥಾಪಕರು	ದಯಾನಂದ್ ಸರಸ್ವತಿ
ಸ್ಥಾಪನೆ / ವರ್ಷ	1875
ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಗಳು & ಇತಿಹಾಸ	ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿಯವರ ಮೊದಲ ಹೆಸರು 'ಮೂಲಶಂಕರ' ಎಂದಾಗಿತ್ತು. "ವೇದಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ" ಎಂಬುದು ಇಡೀ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಇವರು ನೀಡಿದ ಪ್ರಮುಖ ಕರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮೂರ್ತಿ ಪೂಜೆ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ, ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಹಾಗೂ ಜನ್ಮ ಆಧಾರಿತ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದರು. ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹ ಹಾಗೂ ವಿಧವಾ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಬಹುದೇವತಾರಾಧನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು 'ಏಕ ದೇವತಾರಾಧನೆ'ಯನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು 'ಸತ್ಯಾರ್ಥ ಪ್ರಕಾಶ' ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಾದ ಲಾಲಾ ಹಂಸರಾಜ್ ಅವರು 1886 ರಲ್ಲಿ ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ 'ದಯಾನಂದ್ ಆಂಗ್ಲೋ ವೇದಿಕ್ (D.A.V)' ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.