ತತ್ಸಮ - ತದ್ಭವ ಪ್ರಕರಣ
ಕನ್ನಡ ಶಬ್ದಕೋಶಕ್ಕೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಬಂದು ಸೇರಿದ ಶಬ್ದಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ
1. ತತ್ಸಮ (ತತ್ + ಸಮ)
ಯಾವುದೇ ವಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದದೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗಿತ್ತೋ ಹಾಗೆಯೇ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸೇರಿದರೆ ಅದು ತತ್ಸಮ.
ಉದಾಹರಣೆ: ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರ, ಆಕಾಶ, ಅಗ್ನಿ ಇತ್ಯಾದಿ.
2. ತದ್ಭವ (ತತ್ + ಭವ)
ಸಂಸ್ಕೃತದ ಶಬ್ದಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಕಾರಗೊಂಡು (ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದಿ) ಕನ್ನಡವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ತದ್ಭವ ಎಂದು ಹೆಸರು.
ಉದಾಹರಣೆ: ಆಕಾಶ > ಆಗಸ, ಕನ್ಯಾ > ಕನ್ನೆ.
ಬದಲಾವಣೆಯ ನಿಯಮಗಳು:
● "ಆ" ಅಥವಾ "ಅ" ಕಾರಾಂತ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಬ್ದಗಳು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ "ಎ" ಕಾರವಾಗುತ್ತವೆ.
| ಸಂಸ್ಕೃತ (ತತ್ಸಮ) | ಕನ್ನಡ (ತದ್ಭವ) |
|---|---|
| ಮಾಲಾ / ಬಾಲಾ | ಮಾಲೆ / ಬಾಲೆ |
| ಶಾಲಾ / ಕ್ರೀಡಾ | ಶಾಲೆ / ಕ್ರೀಡೆ |
| ವಧ / ಊಹ | ವಧೆ / ಊಹೆ |
● "ಋ" ಕಾರವು "ಅರ" ಆಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
| ತತ್ಸಮ | ತದ್ಭವ |
|---|---|
| ಪಿತೃ / ಮಾತೃ | ಪಿತಾರ / ಮಾತರ |
| ಕರ್ತೃ | ಕರ್ತಾರ |
ತತ್ಸಮ - ತದ್ಭವಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಿ:
| ತತ್ಸಮ | ತದ್ಭವ |
|---|---|
| ವೈಶಾಖ | ಬೇಸಗೆ |
| ಆಕಾಶ | ಆಗಸ |
| ಬ್ರಹ್ಮ | ಬೊಮ್ಮ |
| ಭಿಕ್ಷಾ | ಭಿಕ್ಕೆ |
| ಅಕ್ಷರ | ಅಕ್ಕರ |
| ಪ್ರಯಾಣ | ಪಯಣ |
| ಪುಸ್ತಕ | ಹೊತ್ತಿಗೆ |
| ಆಶ್ಚರ್ಯ | ಅಚ್ಚರಿ |
| ಕುಮಾರ | ಕುವರ |
| ಗ್ರಾಮ | ಗಾವ |
| ಆರ್ಯ | ಅಜ್ಜ |
| ಕಾವ್ಯ | ಕಬ್ಬ |
| ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ | ಜೋಯಿಸ |
| ವಿಜ್ಞಾಪನೆ | ಬಿನ್ನಹ |
| ಸ್ತಂಭ | ಕಂಬ |
| ದೃಷ್ಟಿ | ದಿಟ್ಟಿ |
| ಅಮೃತ | ಅಮರ್ದು |
ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಇದಲ್ಲದೆ ಸಮಸಂಸ್ಕೃತ ಎಂಬ ಮೂರನೇ ವರ್ಗವೂ ಇದ್ದು, ಇವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಶಬ್ದಗಳಾಗಿವೆ.
