ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು
1. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ನದಿಗಳು
ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಧು ನದಿಯು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿದರೆ, ಗಂಗಾ, ಯಮುನಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಗಳು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ.
- ಸಿಂಧು ನದಿ: ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು 'ನದಿಗಳ ತಂದೆ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಉಪನದಿಗಳಾದ ಜೀಲಂ, ಚೀನಾಬ್, ಸಟ್ಲೇಜ್, ರಾವಿ ಮತ್ತು ಬಿಯಾಸ್ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಪಂಜಾಬ್ ಅನ್ನು 'ಪಂಚನದಿಗಳ ರಾಜ್ಯ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
- ಗಂಗಾ ನದಿ: ಇದು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಗಂಗೋತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಡಾಲ್ಫಿನ್ಗಳನ್ನು 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿ' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು: ವಾರಣಾಸಿ, ಪಾಟ್ನಾ, ಹರಿದ್ವಾರ, ಋಷಿಕೇಶ.
- ಯಮುನಾ ನದಿ: ಯಮನೋತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ. ದೆಹಲಿ, ಆಗ್ರಾ, ಮಥುರಾ ಇದರ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು.
- ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ: ಚಿಮಯುಂಗಡಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ. ತಿಸ್ತಾ ನದಿಯು ಇದರ ಉಪನದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 'ಸಿಕ್ಕಿಂನ ಜೀವನಾಡಿ' ಎನ್ನುವರು.
2. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನದಿಗಳು
ಭಾರತದ ನದಿಗಳನ್ನು ಅವು ಹರಿಯುವ ದಿಕ್ಕಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೀಗೆ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:
ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ನದಿಗಳು:
- ನರ್ಮದಾ: ಅಮರಕಂಟಕದಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ.
- ತಪತಿ: ಇದನ್ನು 'ಸೂರ್ಯನ ಮಗಳು' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
- ಮಹಾದಾಯಿ: ಬೆಳಗಾವಿಯ ಭೀಮಗಡದಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಗೋವಾದ ಜೀವನಾಡಿ.
- ಶರಾವತಿ: ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಯ ಅಂಬುತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ.
- ನೇತ್ರಾವತಿ: ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನ ರಾಮನದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ.
- ಇತರವು: ಸಾಬರಮತಿ, ಕಾಳಿ, ಲೂನಿ (ಉಗಮ: ಅನಾಸಾಗರ), ಪೆರಿಯಾರ್ (ಕೇರಳದ ಜೀವನಾಡಿ).
ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ನದಿಗಳು:
- ಗೋದಾವರಿ: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಉಗಮ. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನದಿ.
- ಕೃಷ್ಣಾ: ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ.
- ಕಾವೇರಿ: ಇದನ್ನು 'ದಕ್ಷಿಣದ ಗಂಗೆ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
- ಮಹಾನದಿ: ಇದನ್ನು 'ಒಡಿಶಾದ ಜೀವನಾಡಿ' ಹಾಗೂ 'ಒಡಿಶಾದ ಕಣ್ಣೀರಿನ ನದಿ' ಎನ್ನುವರು.
- ದಾಮೋದರ: ಇದನ್ನು 'ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಕಣ್ಣೀರಿನ ನದಿ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಗಮನಿಸಿ: ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ 'ಪಂಚನದಿಗಳ ಜಿಲ್ಲೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
