ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿನ ರಿಟ್ (Writs) ಗಳು
ಸಂವಿಧಾನದ 32ನೇ ವಿಧಿಯನ್ನು ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು 'ಸಂವಿಧಾನದ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ' ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (ವಿಧಿ 32) ಮತ್ತು ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು (ವಿಧಿ 226) ಈ ಕೆಳಗಿನ ಐದು ರೀತಿಯ ರಿಟ್ ಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ:
1. ಹೇಬಿಯಸ್ ಕಾರ್ಪಸ್ (Habeas Corpus - ಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಜರುಪಡಿಸುವುದು)
ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಂಧಿಸಿದಾಗ, ಆ ಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಹಾಜರುಪಡಿಸಲು ಬಂಧಿಸಿದವರಿಗೆ ನೀಡುವ ಆದೇಶ.
2. ಮ್ಯಾಂಡಮಸ್ (Mandamus - ಪರಮಾಜ್ಞೆ)
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸದಿದ್ದಾಗ, ಅದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ನೀಡುವ ಅಪ್ಪಣೆ.
3. ಪ್ರೊಹಿಬಿಷನ್ (Prohibition - ನಿಷೇಧಾಜ್ಞೆ)
ಕೆಳಹಂತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದಾಗ, ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮೇಲಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಹೊರಡಿಸುವ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ.
4. ಸರ್ಷಿಯರರಿ (Certiorari - ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುವುದು)
ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ನೀಡಿರುವ ತಪ್ಪು ಆದೇಶಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿ, ಆ ಕಡತವನ್ನು ಮೇಲಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
5. ಕೋ-ವಾರಂಟೊ (Quo-Warranto - ಅಧಿಕಾರ ವಿಚಾರಣೆ)
ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದರೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು 'ಯಾವ ಅಧಿಕಾರದ ಮೇಲೆ' ಈ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ಕೇಳುವ ಆದೇಶ.
ಗಮನಿಸಿ: 32ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಕೇವಲ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ರಿಟ್ ಹೊರಡಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ 226ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕುಗಳ ಜಾರಿಗೂ ರಿಟ್ ಹೊರಡಿಸುವ ವ್ಯಾಪಕ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿವೆ.
