ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ರಿಟ್ ಗಳು (ತಡೆಯಾಜ್ಞೆಗಳು)

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿನ ರಿಟ್ (Writs) ಗಳು

ಸಂವಿಧಾನದ 32ನೇ ವಿಧಿಯನ್ನು ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು 'ಸಂವಿಧಾನದ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ' ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (ವಿಧಿ 32) ಮತ್ತು ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು (ವಿಧಿ 226) ಈ ಕೆಳಗಿನ ಐದು ರೀತಿಯ ರಿಟ್ ಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ:

1. ಹೇಬಿಯಸ್ ಕಾರ್ಪಸ್ (Habeas Corpus - ಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಜರುಪಡಿಸುವುದು)

ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಂಧಿಸಿದಾಗ, ಆ ಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಹಾಜರುಪಡಿಸಲು ಬಂಧಿಸಿದವರಿಗೆ ನೀಡುವ ಆದೇಶ.

2. ಮ್ಯಾಂಡಮಸ್ (Mandamus - ಪರಮಾಜ್ಞೆ)

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸದಿದ್ದಾಗ, ಅದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ನೀಡುವ ಅಪ್ಪಣೆ.

3. ಪ್ರೊಹಿಬಿಷನ್ (Prohibition - ನಿಷೇಧಾಜ್ಞೆ)

ಕೆಳಹಂತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದಾಗ, ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮೇಲಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಹೊರಡಿಸುವ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ.

4. ಸರ್ಷಿಯರರಿ (Certiorari - ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುವುದು)

ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ನೀಡಿರುವ ತಪ್ಪು ಆದೇಶಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿ, ಆ ಕಡತವನ್ನು ಮೇಲಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

5. ಕೋ-ವಾರಂಟೊ (Quo-Warranto - ಅಧಿಕಾರ ವಿಚಾರಣೆ)

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದರೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು 'ಯಾವ ಅಧಿಕಾರದ ಮೇಲೆ' ಈ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ಕೇಳುವ ಆದೇಶ.

---

ಗಮನಿಸಿ: 32ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಕೇವಲ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ರಿಟ್ ಹೊರಡಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ 226ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕುಗಳ ಜಾರಿಗೂ ರಿಟ್ ಹೊರಡಿಸುವ ವ್ಯಾಪಕ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿವೆ.